به گزارش بهداشت نیوز به نقل از روابط عمومی معاونت درمان دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شیراز، آسمان رفعت با بیان اینکه تصویربرداری پزشکی یکی از ارکان مهم تشخیص بیماری‌ها و غربالگری و شناسایی زودهنگام بیماری‌های احتمالی است، اظهار کرد: کارشناس پرتوشناسی به‌عنوان یکی از اعضای مهم تیم درمان، از مرحله پذیرش و آماده‌سازی بیمار تا انتخاب پروتکل مناسب، تنظیم پارامترهای تصویربرداری، رعایت اصول حفاظت در برابر اشعه و ثبت تصاویر باکیفیت مسئولیت دارد.
وی افزود: کیفیت تصاویر پزشکی به دانش علمی، مهارت فنی و تجربه عملی کارشناس وابسته است و حتی پیشرفته‌ترین تجهیزات نیز بدون عملکرد تخصصی نیروی انسانی نمی‌توانند تصاویر مطلوب و قابل اعتماد تولید کنند. ازاین‌رو، تسلط بر فیزیک، بیماری‌شناسی، حفاظت پرتویی و مهارت‌های ارتباطی برای انجام صحیح این مسئولیت ضروری است.
آماده‌سازی صحیح بیمار، گامی مهم در دستیابی به تصاویر باکیفیت
این کارشناس ارشد تصویربرداری پزشکی با اشاره به اهمیت آماده‌سازی بیمار پیش از تصویربرداری گفت: بررسی درخواست پزشک و شرایط بالینی بیمار، سوابق پزشکی، حساسیت‌های دارویی، احتمال بارداری و وجود وسایل فلزی یا تجهیزات کاشتنی از اقدامات ضروری پیش از انجام تصویربرداری است.
آسمان‌رفعت ادامه داد: آماده‌سازی بیمار متناسب با نوع تصویربرداری متفاوت است؛ برای مثال، در برخی سی‌تی‌اسکن‌ها رعایت شرایط ناشتا بودن یا استفاده از ماده حاجب و در MRI بررسی وجود اجسام فلزی و تجهیزات کاشتنی اهمیت دارد. همچنین همکاری بیمار، ثابت ماندن هنگام تصویربرداری و رعایت دستورهای تنفسی در افزایش کیفیت تصاویر و جلوگیری از تکرار تصویربرداری مؤثر است.
هر روش تصویربرداری، کاربرد تشخیصی اختصاصی دارد
وی درباره تفاوت روش‌های تصویربرداری پزشکی توضیح داد: رادیوگرافی ساده با استفاده از اشعه ایکس، بیشتر برای بررسی استخوان‌ها، شکستگی‌ها و قفسه سینه کاربرد دارد و روشی سریع و در دسترس است. سی‌تی‌اسکن با استفاده از اشعه ایکس و پردازش کامپیوتری، تصاویر مقطعی و سه‌بعدی تولید می‌کند و در بررسی تروما، خونریزی مغزی، بیماری‌های ریوی و شکمی و شرایط اورژانسی کاربرد گسترده‌ای دارد.
او افزود: ام‌آر‌آی نیز با استفاده از میدان مغناطیسی و امواج رادیوفرکانسی، بدون بهره‌گیری از اشعه یونیزان، امکان بررسی دقیق مغز، نخاع، مفاصل و بافت‌های نرم را فراهم می‌کند. انتخاب روش مناسب به شرایط بیمار، نوع بیماری مورد شک و نظر پزشک بستگی دارد و هیچ‌یک از این روش‌ها جایگزین مطلق روش دیگر نیست.
حفاظت پرتویی؛ اولویت در تصویربرداری پزشکی
مسئول بخش تصویربرداری پزشکی مجتمع آموزشی درمانی نیایش با اشاره به نگرانی برخی افراد درباره عوارض اشعه ایکس اظهار کرد: اشعه ایکس از پرتوهای یونیزان است و مواجهه غیرضروری یا بیش از حد با آن می‌تواند خطرات زیستی داشته باشد؛ با این حال، تصویربرداری در صورت تجویز صحیح و رعایت اصول حفاظت پرتویی، مزایای تشخیصی قابل توجهی دارد.
وی انتخاب پارامترهای مناسب دستگاه، محدود کردن میدان تابش، استفاده از سیستم‌های کنترل دوز، جلوگیری از تصویربرداری‌های تکراری و رعایت پروتکل‌های اختصاصی کودکان را از مهم‌ترین اقدامات برای مدیریت میزان پرتوگیری بیماران برشمرد و افزود: بررسی شرایط بیماران باردار یا افرادی که احتمال بارداری دارند نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. هدف، تأمین اطلاعات تشخیصی مورد نیاز با حداقل پرتوگیری غیرضروری است.
آسمان‌رفعت همچنین درباره اصل ALARA در تصویربرداری پزشکی گفت: این اصل به معنای پایین نگه داشتن میزان دریافت پرتو تا حدی است که به‌صورت منطقی امکان‌پذیر باشد؛ البته کاهش دوز نباید موجب افت کیفیت تصویر و از دست رفتن اطلاعات تشخیصی شود. انتخاب پروتکل متناسب با شرایط بیمار و استفاده از فناوری‌هایی مانند مدولاسیون جریان تیوب و بازسازی تکرارشونده تصاویر (Iterative Reconstruction) در سی‌تی‌اسکن، از جمله راهکارهای اجرای این اصل هستند.
لزوم توجه به شرایط متفاوت بیماران در تصویربرداری
این کارشناس با تأکید بر ضرورت انتخاب پروتکل اختصاصی برای بیماران مختلف بیان کرد: سن، وزن، وضعیت جسمی و توانایی همکاری بیمار در انتخاب روش و تنظیمات تصویربرداری اهمیت دارد. در کودکان، به دلیل حساسیت بیشتر بافت‌های در حال رشد به پرتوهای یونیزان، استفاده از پروتکل‌های متناسب با سن و جثه، کاهش دوز و جلوگیری از تصویربرداری تکراری ضروری است.
وی افزود: در سالمندان نیز مشکلات حرکتی، درد مفاصل و بیماری‌های زمینه‌ای، ضرورت جابه‌جایی ایمن و پیشگیری از آسیب را افزایش می‌دهد. در بیماران بدحال، افراد دارای معلولیت و بیمارانی که توانایی همکاری محدودی دارند نیز باید پروتکل متناسب انتخاب شود و در صورت لزوم از روش‌های کمکی یا تصویربرداری تحت بیهوشی استفاده کرد.
سرعت و دقت تصویربرداری در شرایط اورژانسی، تعیین‌کننده است
آسمان‌رفعت با اشاره به اهمیت تصویربرداری در شرایط اورژانسی مانند تصادفات، تروما و سکته مغزی اظهار کرد: سرعت انجام تصویربرداری می‌تواند در تعیین مسیر درمان و سرنوشت بیمار مؤثر باشد. برای مثال، در بیماران مشکوک به سکته مغزی، سی‌تی‌اسکن بدون تزریق برای بررسی خونریزی مغزی و در صورت نیاز تصویربرداری‌های تکمیلی عروقی اهمیت دارد.
وی ادامه داد: در بیماران دچار تروما نیز تصویربرداری سریع به شناسایی خونریزی‌های داخلی و آسیب‌های استخوانی و اندام‌های حیاتی کمک می‌کند. کارشناس پرتوشناسی باید ضمن تسلط بر تجهیزات و پروتکل‌های اورژانسی، موارد نیازمند رسیدگی فوری را تشخیص داده و در چارچوب وظایف حرفه‌ای به پزشک مربوطه اطلاع دهد؛ البته سرعت نباید به قیمت کاهش دقت و کیفیت تشخیصی تمام شود.
هوش مصنوعی، ابزار کمکی برای ارتقای کیفیت تصویربرداری پزشکی
این کارشناس ارشد تصویربرداری پزشکی درباره تحولات فناوری در این حوزه گفت: فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی تحولات قابل توجهی در تصویربرداری پزشکی ایجاد کرده‌اند. الگوریتم‌های هوشمند در سی‌تی‌اسکن و MRI می‌توانند به کاهش زمان تصویربرداری، کاهش نویز، بهبود نسبت سیگنال به نویز و افزایش کیفیت تصاویر کمک کنند. همچنین برخی نرم‌افزارها در شناسایی یافته‌های مشکوک و اولویت‌بندی موارد اورژانسی نقش کمکی دارند
وی تأکید کرد: هوش مصنوعی جایگزین نیروی انسانی متخصص نیست و کارشناس پرتوشناسی همچنان مسئول اجرای صحیح پروتکل‌ها، کنترل کیفیت و بررسی وضعیت بیمار است. آینده این حرفه به دانش تخصصی، تسلط بر فناوری‌های نوین و به‌روزرسانی مستمر اطلاعات وابسته است.
نیروی انسانی متخصص، مهم‌ترین سرمایه بخش‌های تصویربرداری
آسمان‌رفعت با اشاره به چالش‌های حرفه پرتوشناسی در محیط بیمارستان اظهار کرد: فعالیت شبانه‌روزی، مواجهه با بیماران اورژانسی و بدحال، حجم بالای مراجعات، ایستادن طولانی‌مدت، جابه‌جایی بیماران و کار با تجهیزات پیچیده از مهم‌ترین چالش‌های این حرفه است. فرسودگی جسمی و روانی نیز از مشکلاتی است که کارشناسان پرتوشناسی با توجه به ماهیت فعالیت خود با آن مواجه هستند
وی افزود: ارتقای کیفیت خدمات در این حوزه نیازمند تناسب نیروی انسانی با حجم مراجعات، تأمین تجهیزات استاندارد، آموزش مستمر، رعایت ایمنی شغلی، ایجاد انگیزه و بهبود شرایط کاری کارشناسان است. نباید فراموش کرد که کیفیت خدمات تصویربرداری تنها به تجهیزات پیشرفته وابسته نیست و نیروی انسانی متخصص و باانگیزه، مهم‌ترین سرمایه هر بخش تصویربرداری محسوب می‌شود.
توصیه به مردم؛ تصویربرداری به‌موقع و بر اساس تجویز پزشک
مسئول بخش تصویربرداری پزشکی مجتمع آموزشی درمانی نیایش در پایان با توصیه به مردم برای انجام صحیح و به‌موقع تصویربرداری‌های پزشکی گفت: مردم نباید تصویربرداری را بدون دلیل انجام دهند و در عین حال، در صورت نیاز و تجویز پزشک نیز از آن اجتناب کنند؛ زیرا هر روش تصویربرداری کاربرد مشخصی دارد و انتخاب آن باید بر اساس شرایط بیمار و نظر پزشک باشد.
وی نگهداری سوابق تصویربرداری قبلی و اطلاع‌رسانی درباره بیماری‌ها، حساسیت‌ها، بارداری احتمالی و تجهیزات کاشتنی هنگام مراجعه را ضروری دانست و ابراز امیدواری کرد با توسعه تجهیزات مدرن، فراهم شدن فرصت‌های آموزشی و پژوهشی، بهبود شرایط کاری، تأمین نیروی انسانی متناسب و استفاده هدفمند از فناوری‌های نوین، جایگاه کارشناسان پرتوشناسی بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد و کیفیت خدمات تصویربرداری ارتقا یابد.
آسمان‌رفعت در پایان خاطرنشان کرد: روز جهانی رادیولوژی فرصتی برای قدردانی از تلاش تمام افرادی است که با دانش، مهارت و مسئولیت‌پذیری خود در مسیر تشخیص سریع‌تر و درمان مؤثرتر بیماران فعالیت می‌کنند.